برداشتن کیسه صفرا

کیسه صفرا (Gallbladder) عضوی کوچک شبیه گلابی است که در زیر کبد قرار دارد. شاید در نگاه اول غیرمهم به نظر برسد، اما نقش اساسی در هضم چربی‌ها و جذب ویتامین‌های محلول در چربی دارد. وظیفه کیسه صفرا ذخیره و غلیظ کردن صفرا است که توسط کبد تولید می‌شود. صفرا مایعی زرد متمایل به سبز است که به تجزیه چربی‌ها در روده باریک کمک می‌کند. پس از خوردن غذا، به ویژه غذاهای چرب، کیسه صفرا منقبض شده و صفرا را از طریق مجرای صفراوی مشترک به دوازدهه (قسمت اول روده باریک) می‌ریزد.

با این حال، گاهی کیسه صفرا ممکن است دچار مشکلات جدی شود که می‌تواند منجر به درد شدید و عوارض خطرناک شود. شایع‌ترین این مشکلات، تشکیل سنگ کیسه صفرا است. اگر این بیماری‌ها با دارو یا تغییر سبک زندگی درمان نشوند و باعث درد، التهاب یا عوارض جدی شوند، استئصال کیسه صفرا (Cholecystectomy)، یا همان برداشتن جراحی کیسه صفرا، راهکار نهایی و مؤثر است.

در این مقاله، به نقش اساسی کیسه صفرا، بیماری‌های شایع آن و جراحی استئصال کیسه صفرا پرداخته می‌شود.

وظایف و نقش کیسه صفرا

همان‌طور که گفته شد، کیسه صفرا یک مخزن برای صفرا است. وظایف آن را می‌توان به این صورت خلاصه کرد:

1. ذخیره صفرا: کبد به‌طور مداوم صفرا تولید می‌کند و در صورت عدم مصرف غذا، صفرا در کیسه صفرا ذخیره می‌شود.

2. غلیظ کردن صفرا: کیسه صفرا آب و نمک‌های موجود در صفرا را جذب کرده و غلظت آن را افزایش می‌دهد تا در هضم چربی‌ها مؤثرتر باشد.

3. ترشح صفرا: پس از مصرف غذا، به ویژه چربی‌ها، هورمون کولسیستوکینین (CCK) از روده باریک ترشح می‌شود و باعث انقباض کیسه صفرا و ریختن صفرا به دوازدهه می‌گردد. صفرا چربی‌ها را به ذرات کوچکتری تقسیم می‌کند تا آنزیم‌ها بتوانند آن‌ها را هضم کنند.

بیماری‌های شایع کیسه صفرا

بیماری‌های کیسه صفرا از خفیف تا شدید متغیر هستند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. سنگ کیسه صفرا (Gallstones):
   شایع‌ترین بیماری است. سنگ‌ها از رسوبات کلسترول، بیلی‌روبین یا نمک‌های صفرا تشکیل می‌شوند. ممکن است بدون علامت باشند، اما اگر مجرای صفراوی مسدود شود، علائم زیر ظاهر می‌شوند:

• درد شدید و ناگهانی در بالای سمت راست شکم که ممکن است به شانه یا کمر نیز انتشار یابد و اغلب پس از مصرف غذای چرب رخ می‌دهد.

• تهوع و استفراغ

• سوءهاضمه و نفخ

2. التهاب کیسه صفرا (Cholecystitis):
   اغلب به دلیل انسداد مجرای کیسه‌ای با سنگ ایجاد می‌شود:

• التهاب حاد: شرایط اورژانسی با درد مداوم، تب، لرز، تهوع و استفراغ، که در صورت عدم درمان ممکن است باعث پاره شدن کیسه صفرا شود.

• التهاب مزمن: نتیجه التهاب‌های مکرر که باعث ضخیم شدن دیواره کیسه صفرا می‌شود.

سایر بیماری‌ها

• سنگ مجرای صفراوی مشترک (Choledocholithiasis): باعث زردی، درد شدید و عفونت می‌شود.

• التهاب لوزالمعده ناشی از سنگ کیسه صفرا

• تومورهای کیسه صفرا (نادر)

• پولیپ‌های کیسه صفرا

جراحی استئصال کیسه صفرا (Cholecystectomy)

این یکی از رایج‌ترین جراحی‌های عمومی است و برای درمان علائم ناشی از سنگ یا التهاب کیسه صفرا انجام می‌شود.

انواع جراحی:

1. استئصال کیسه صفرا به روش لاپاراسکوپی (Laparoscopic Cholecystectomy):

• رایج‌ترین و استاندارد طلایی است.

• انجام جراحی از طریق ۳–۴ برش کوچک و وارد کردن دوربین و ابزار جراحی.

• شکم با گاز CO₂ باد می‌شود و سپس کیسه صفرا از یکی از برش‌ها خارج می‌شود.

مزایا:

• درد کمتر

• بهبودی سریع‌تر

• اقامت کوتاه در بیمارستان

• اسکارهای کوچک

2. استئصال کیسه صفرا به روش باز (Open Cholecystectomy):

• از طریق برش بزرگ انجام می‌شود، زمانی که وضعیت پیچیده یا التهاب شدید است.

معایب:

• درد بیشتر

• مدت اقامت طولانی‌تر

• بهبودی کندتر

• اسکار بزرگ

آماده‌سازی قبل از جراحی

• مشاوره با جراح

• آزمایش خون

• سونوگرافی شکم

• تصویربرداری با MRCP یا ERCP در صورت نیاز

• ناشتا بودن قبل از عمل

• توقف برخی داروها

بهبودی پس از جراحی

• پس از لاپاراسکوپی: بازگشت به فعالیت‌ها در ۱–۲ هفته

• پس از جراحی باز: ۴–۶ هفته برای بازگشت طبیعی

• توصیه به پیاده‌روی زودهنگام و پرهیز از حمل اجسام سنگین

زندگی بدون کیسه صفرا

پس از برداشتن کیسه صفرا، صفرا مستقیم به روده می‌ریزد و ممکن است:

• اسهال موقت

• نفخ خفیف

نکات تغذیه‌ای:

• مصرف وعده‌های کوچک

• کاهش چربی در ابتدا

• بازگرداندن تدریجی غذاها

عوارض احتمالی

مانند هر جراحی دیگر:

• خونریزی

• عفونت

• آسیب به مجرای صفراوی (نادر)

• نشت صفرا

• سندرم پس از استئصال (نادر)