سرطان سینه چیست؟ درک اولین گام برای درمان
سرطان سینه، شایعترین نوع سرطان در میان زنان، در اثر رشد کنترلنشده سلولهای غیرطبیعی در بافت پستان ایجاد میشود. این بیماری میتواند از قسمتهای مختلف سینه مانند مجاری شیری (شایعترین)، لوبولها (غدد تولیدکننده شیر) یا بافتهای همبند شروع شود. تشخیص بهموقع و انتخاب روش درمانی مناسب، کلید موفقیت در مبارزه با این بیماری است. جراحی سرطان سینه به عنوان یکی از ارکان اصلی درمان، نقشی حیاتی در حذف تومور و جلوگیری از پیشرفت بیماری ایفا میکند. این فرآیند درمانی پیچیده نیازمند همکاری یک تیم پزشکی چندتخصصی شامل جراح، انکولوژیست، رادیوتراپیست، پاتولوژیست و روانشناس است تا بهترین نتیجه ممکن برای بیمار حاصل شود.
چرا جراحی سرطان سینه یک گزینه درمانی کلیدی است؟
جراحی با اهداف مختلفی در مسیر درمان سرطان سینه انجام میشود و اغلب اولین قدم درمانی پس از تشخیص است. دلایل اصلی اهمیت این روش عبارتند از:
- حذف کامل تومور: هدف اصلی جراحی، برداشتن توده سرطانی به همراه حاشیهای از بافت سالم اطراف آن است تا اطمینان حاصل شود که هیچ سلول سرطانی در محل باقی نمانده است. این کار به کنترل موضعی بیماری کمک شایانی میکند.
- بررسی غدد لنفاوی: سرطان سینه میتواند از طریق سیستم لنفاوی به سایر نقاط بدن گسترش یابد. در حین جراحی، غدد لنفاوی زیر بغل بررسی و در صورت لزوم برداشته میشوند. این کار به تعیین مرحله دقیق بیماری (Staging) و برنامهریزی برای درمانهای تکمیلی مانند شیمیدرمانی کمک میکند.
- پیشگیری از بازگشت بیماری: با حذف کامل بافت سرطانی، خطر بازگشت موضعی سرطان به میزان قابل توجهی کاهش مییابد.
- جراحی پیشگیرانه (پروفیلاکتیک): در زنانی که به دلیل جهشهای ژنتیکی (مانند BRCA1 و BRCA2) یا سابقه خانوادگی قوی، در معرض خطر بسیار بالای ابتلا به سرطان سینه قرار دارند، جراحی برداشتن هر دو پستان (ماستکتومی دوطرفه) میتواند به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه برای کاهش ریسک ابتلا به کار رود.
انواع جراحیهای سرطان سینه: از لامپکتومی تا ماستکتومی
انتخاب نوع جراحی به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله اندازه و محل تومور، مرحله بیماری، اندازه پستان بیمار و ترجیحات شخصی او. دو دسته اصلی جراحی سرطان سینه وجود دارد:
۱. جراحی حفظ پستان (Breast-Conserving Surgery – BCS)
در این روش که به آن لامپکتومی نیز گفته میشود، هدف حفظ هرچه بیشتر بافت سالم پستان است. این گزینه برای تومورهای کوچک و در مراحل اولیه بسیار ایدهآل است.
- لامپکتومی (Lumpectomy): در این عمل، جراح تنها تومور و حاشیه کوچکی از بافت سالم اطراف آن را برمیدارد. این روش ظاهر طبیعی سینه را تا حد زیادی حفظ میکند. تقریباً همیشه پس از لامپکتومی، پرتودرمانی برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده احتمالی و کاهش خطر بازگشت بیماری تجویز میشود.
- کوادرانتکتومی (Quadrantectomy): در این روش که تهاجمیتر از لامپکتومی است، یکچهارم از بافت پستان (یک کوادران) به همراه تومور برداشته میشود.
۲. ماستکتومی (Mastectomy): برداشتن کامل پستان
در ماستکتومی، تمام بافت پستان، شامل لوبولها، مجاری، بافت چربی و پوست، برداشته میشود. این روش در موارد زیر ممکن است توصیه شود: تومورهای بزرگ، وجود تومور در چندین ناحیه از پستان، عدم امکان انجام پرتودرمانی، یا به انتخاب خود بیمار.
انواع ماستکتومی:
- ماستکتومی ساده یا کامل (Simple or Total Mastectomy): کل بافت پستان به همراه پوست و نوک سینه برداشته میشود، اما عضلات زیرین و غدد لنفاوی زیر بغل دستنخورده باقی میمانند.
- ماستکتومی رادیکال تعدیلشده (Modified Radical Mastectomy): در این روش، علاوه بر کل بافت پستان، غدد لنفاوی زیر بغل نیز برداشته میشوند (دیسکسیون آگزیلاری). عضلات دیواره قفسه سینه حفظ میشوند. این روش در گذشته بسیار رایج بود اما امروزه با وجود تکنیکهای جدید کمتر استفاده میشود.
- ماستکتومی رادیکال (Radical Mastectomy): این جراحی بسیار تهاجمی که امروزه به ندرت انجام میشود، شامل برداشتن کل پستان، غدد لنفاوی زیر بغل و عضلات دیواره قفسه سینه است.
تکنیکهای نوین جراحی سرطان سینه با هدف حفظ زیبایی
پیشرفتهای علم جراحی منجر به توسعه تکنیکهایی شده است که علاوه بر درمان سرطان، به حفظ ظاهر زیبای پستان و تسهیل فرآیند بازسازی نیز کمک میکنند:
- ماستکتومی با حفظ پوست (Skin-Sparing Mastectomy): در این روش، جراح بافت داخلی پستان را از طریق یک برش کوچک خارج میکند و پاکت پوستی پستان را برای بازسازی فوری (همزمان با جراحی برداشت) حفظ میکند.
- ماستکتومی با حفظ نوک سینه (Nipple-Sparing Mastectomy): این تکنیک پیشرفتهترین روش است که در آن پوست، نوک سینه و آرئول (هاله رنگی دور نوک سینه) حفظ میشود. این روش برای بیمارانی که تومور نزدیک به نوک سینه ندارند، گزینهای عالی برای دستیابی به بهترین نتیجه زیبایی پس از بازسازی است.
نقش غدد لنفاوی در جراحی سرطان سینه
ارزیابی غدد لنفاوی زیر بغل (آگزیلاری) بخش جداییناپذیر جراحی سرطان سینه است. این کار به پزشکان کمک میکند تا بفهمند آیا سرطان شروع به گسترش کرده است یا خیر.
۱. بیوپسی غده لنفاوی نگهبان (Sentinel Lymph Node Biopsy – SLNB)
غده لنفاوی نگهبان، اولین غدهای است که سلولهای سرطانی در صورت گسترش، به آن میرسند. در این روش نوین و کمتهاجمی، جراح با تزریق یک ماده ردیاب (رادیواکتیو یا رنگی)، اولین غده یا غدد لنفاوی نگهبان را شناسایی و خارج میکند. اگر نمونهبرداری از این غدد منفی باشد، نیازی به برداشتن سایر غدد لنفاوی نیست. این کار از عوارضی مانند تورم دست (لنفادم) جلوگیری میکند.
۲. دیسکسیون غدد لنفاوی زیر بغل (Axillary Lymph Node Dissection – ALND)
اگر نتیجه بیوپسی غده نگهبان مثبت باشد یا سرطان به طور گسترده غدد لنفاوی را درگیر کرده باشد، جراح اقدام به برداشتن تعداد بیشتری از غدد لنفاوی زیر بغل (معمولاً ۱۰ تا ۲۰ غده) میکند. این عمل خطر بروز لنفادم را افزایش میدهد.
بازسازی سینه پس از جراحی: گزینههای پیش رو
بازسازی سینه بخش مهمی از فرآیند درمان برای بسیاری از زنان است که به بازیابی حس تمامیت جسمی و اعتماد به نفس کمک میکند. این عمل میتواند همزمان با جراحی ماستکتومی (بازسازی فوری) یا ماهها و سالها بعد (بازسازی تأخیری) انجام شود.
- بازسازی با پروتز (Implants): رایجترین روش بازسازی است که در آن از پروتزهای سیلیکونی یا سالین (آبنمک) برای ایجاد شکل پستان استفاده میشود. این فرآیند ممکن است در یک یا دو مرحله (با استفاده از منبسطکننده بافت یا Tissue Expander) انجام شود.
- بازسازی با بافت بدن (Autologous Flap Reconstruction): در این روش پیچیدهتر، جراح از پوست، چربی و گاهی عضله از قسمتهای دیگر بدن بیمار (مانند شکم، پشت یا ران) برای ساختن یک پستان جدید استفاده میکند. این روش نتیجهای طبیعیتر و ماندگارتر دارد.
فرآیند درمان: از تشخیص تا بهبودی کامل
مرحله پیش از جراحی: مشاوره و برنامهریزی
پس از تشخیص، شما جلسات متعددی با تیم پزشکی خود خواهید داشت. در این مرحله، آزمایشهای تکمیلی مانند MRI یا سیتی اسکن برای ارزیابی دقیقتر تومور انجام میشود. جراح گزینههای مختلف جراحی را با شما در میان میگذارد و به سوالات شما پاسخ میدهد. مشاوره با یک روانشناس نیز میتواند به مدیریت استرس و اضطراب قبل از عمل کمک کند.
روز جراحی و دوره نقاهت
جراحی سرطان سینه تحت بیهوشی عمومی انجام میشود. مدت زمان عمل بسته به نوع جراحی (لامپکتومی یا ماستکتومی) و انجام یا عدم انجام بازسازی متفاوت است. پس از به هوش آمدن، ممکن است لولههایی به نام «درن» در محل جراحی برای تخلیه مایعات اضافی قرار داده شده باشد. مراقبتهای پس از جراحی شامل موارد زیر است:
- مدیریت درد: استفاده از داروهای مسکن طبق دستور پزشک برای کنترل درد ضروری است.
- مراقبت از زخم: محل برشها باید تمیز و خشک نگه داشته شود. نحوه تعویض پانسمان به شما آموزش داده خواهد شد.
- مراقبت از درنها: در صورت وجود، باید مایعات جمعشده در آنها را به طور منظم تخلیه و مقدار آن را یادداشت کنید.
- محدودیت فعالیت: از انجام فعالیتهای سنگین و بلند کردن اجسام برای چند هفته خودداری کنید.
- فیزیوتراپی: انجام تمرینات ورزشی خاص برای بازگرداندن دامنه حرکتی بازو و شانه و جلوگیری از خشکی مفاصل بسیار مهم است.
عوارض و چالشهای احتمالی جراحی سرطان سینه
هرچند جراحی سرطان سینه عملی ایمن است، اما مانند هر جراحی دیگری میتواند با عوارضی همراه باشد:
- عوارض کوتاهمدت: شامل خونریزی (هماتوم)، تجمع مایع (سروما)، عفونت زخم و واکنش به داروی بیهوشی.
- عوارض بلندمدت:
- لنفادم (Lymphedema): تورم مزمن دست و بازو در سمت جراحی شده به دلیل اختلال در تخلیه مایع لنفاوی. این عارضه پس از دیسکسیون غدد لنفاوی شایعتر است.
- تغییرات حسی: بیحسی، گزگز یا افزایش حساسیت در پوست سینه و زیر بغل.
- درد مزمن: درد مداوم در ناحیه قفسه سینه، زیر بغل یا بازو.
- تأثیرات روانی و عاطفی: تغییر در ظاهر بدن میتواند بر تصویر فرد از خود، اعتماد به نفس و روابط شخصی تأثیر بگذارد. اضطراب و افسردگی پس از جراحی شایع است. دریافت حمایت از خانواده، دوستان و گروههای حمایتی یا مشاوران حرفهای در این دوره بسیار کمککننده است.
درمانهای تکمیلی پس از جراحی
جراحی سرطان سینه اغلب بخشی از یک برنامه درمانی جامع است. بسته به ویژگیهای تومور و مرحله بیماری، ممکن است به درمانهای دیگری نیاز داشته باشید:
- شیمیدرمانی (Chemotherapy): استفاده از داروها برای از بین بردن سلولهای سرطانی در سراسر بدن.
- پرتودرمانی (Radiation Therapy): استفاده از اشعه با انرژی بالا برای نابود کردن سلولهای سرطانی باقیمانده در محل جراحی.
- هورموندرمانی (Hormone Therapy): برای سرطانهایی که گیرنده هورمونی مثبت دارند.
- درمان هدفمند (Targeted Therapy): داروهایی که به طور خاص ویژگیهای سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهند.
کلام پایانی: قدرت آگاهی در مسیر درمان سرطان سینه
جراحی سرطان سینه یک گام بزرگ و حیاتی در مسیر بهبودی است. پیشرفتهای چشمگیر در تکنیکهای جراحی و بازسازی، امروزه به بیماران این امکان را میدهد که نه تنها بر بیماری غلبه کنند، بلکه کیفیت زندگی خود را نیز حفظ نمایند. آگاهی از گزینههای مختلف درمانی، درک فرآیند جراحی و مراقبتهای پس از آن، و داشتن یک رابطه قوی و مبتنی بر اعتماد با تیم پزشکی، به شما قدرت میدهد تا این مسیر را با آرامش و امید بیشتری طی کنید. به یاد داشته باشید که شما در این سفر تنها نیستید و منابع حمایتی بسیاری برای کمک به شما وجود دارد.
